و دزفول ) ، دور از واقع باشد ، زيرا اوّلين منزلگاه از اهواز به سوى فارس « ازم » « 59 » و اولين ناحيهء آن ارجان است كه سرحدّ فارس و خوزستان محسوب مىشده است و از آنجا راه فارس به رامهرمز ( غرب اهواز ) منتهى مىگرديد ، اين در حالى است كه شوشتر و يا دزفول در شمال اين شهر امتداد مىيابد و اين تفاوت فاحش يكى از دلايل عدم توقف يا گذر امام على بن موسى الرضا عليه السّلام از اين دو شهر است . با اين وجود گزارشهايى از عبور حضرت رضا عليه السّلام از شهر شوشتر و دزفول وجود دارد كه بر اساس آنها حضرت از حوالى پل شوشتر گذشته و مسجدى نيز در آنجا به نام آن حضرت ساخته شده است . تحفة العالم مىنويسد : قديمىترين مساجد شوشتر مسجد جامع است و عوام را اعتقاد بر اين است كه حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام در آن مسجد نماز گزارده ، ولى اين حرف را اصلى نيست ، زيرا بناى اين مسجد بعد از وفات آن حضرت بوده است « 60 » امّا ممكن است در سفرى كه آن بزرگوار متوجه خراسان بود در اين محل كه در آن وقت صحرا بوده نماز گزارده و بعدها به اين شرافت اين مسجد را آنجا بنا كرده باشند . « 61 » اگر روايت صاحب تحفة العالم را بار ديگر مرور كنيم نظريهء او در اين باره كه مسجد جامع قديم شوشتر مكانى بوده است كه حضرت رضا عليه السّلام در آن نماز گزارده و سپس در ايام خليفهء سيزدهم عباسى « 62 » ساختمان اين مسجد آغاز شده و تا زمان

--> ( 59 ) - ابن رسته ، الاعلاق النفيسة ، ص 221 . ابن حوقل « سوق سنبيل » ذكر مىكند : صورة الارض ، ص 30 . قدامة بن جعفر « جويرول » را اوّلين منزل و « ازم » را دوّمين منزل مىشمارد : كتاب الخراج ، ص 26 . علاوه بر اين راه ، راههاى ديگرى از خوزستان به فارس منتهى مىشود نگاه كنيد به : ابن رسته ، الاعلاق النفيسة ، ص 2 - 221 ؛ ابن خردادبه ، المسالك و الممالك ، ص 43 ؛ ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 62 ؛ لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 319 ؛ اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 112 و . . . ( 60 ) - اعتماد السلطنه ، مرآت البلدان ، 1 / 513 . برابر نقل تحفة العالم بناى اين مسجد در ايام خلافت المعتز باللّه ( سيزدهمين خليفهء عباسى ) آغاز و تا زمان خلافت المسترشد باللّه ( بيست و نهمين خليفهء عباسى ) پايان يافته كه اسم او را بالاى محراب با گچ‌برى نوشته‌اند . ( 61 ) - همان . ( 62 ) - المعتز ، او از سال 251 تا 255 حكومت كرد .